Ceviz (Juglans regia), Türkiye’nin en önemli tarımsal ürünlerinden biridir. Hem iç tüketim hem de ihracat açısından değerli olan ceviz, yüksek besin değeri ve geniş kullanım alanlarıyla ekonomik açıdan büyük bir potansiyele sahiptir. Türkiye, dünya ceviz üretiminde önemli bir konumda bulunmakta ve son yıllarda üretim alanlarını genişleterek cevizde kendine yeterlilik sağlamayı hedeflemektedir. Bu yazıda, Türkiye’de ceviz üretiminin mevcut durumu, ticaret hacmi ve üreticiye sağlanan destekler ele alınacaktır.
Dünya Ceviz Üretimi ve Türkiye’nin Yeri
Dünya ceviz üretimi, son yıllarda önemli bir artış göstermiştir. 2019 yılı itibariyle dünya genelinde ceviz üretimi yaklaşık 4,5 milyon ton seviyesine ulaşmıştır. FAO verilerine göre, Çin, dünya ceviz üretiminin %56’sını karşılayarak ilk sırada yer alırken, ABD %13,2’lik payla ikinci sıradadır. Türkiye ise %5 pay ile dördüncü sırada gelmektedir. Ülkemizde ceviz üretim alanları son beş yılda %80 oranında artmış ve 2019 yılında yaklaşık 125 bin hektara ulaşmıştır.
Türkiye’de Ceviz Üretimi ve Verimlilik
Türkiye’de ceviz üretimi, 2019 yılında 225 bin ton olarak gerçekleşmiştir. En fazla üretim yapan iller arasında Hakkâri, Kahramanmaraş ve Mersin bulunmaktadır. Ancak, ceviz üretiminde meyve veren ağaç başına düşen verim, iklim koşulları ve yetiştirme tekniklerindeki farklılıklar nedeniyle dalgalanmaktadır. 2019 yılında ağaç başına verim, 2018 yılına göre %9,1 oranında azalma göstermiştir.
Ceviz Ticaret Verileri: İhracat ve İthalat
Türkiye, dünya ceviz ticaretinde ithalatçı bir ülke konumundadır. 2019/2020 piyasa yılı verilerine göre Türkiye, 103 bin ton kabuklu ceviz ithal etmiştir. Türkiye’nin ithal ettiği cevizlerin %68’i ABD, Şili ve Çin gibi ülkelerden gelmektedir. Kabuksuz ceviz ithalatında ise Ukrayna ve Özbekistan ön plana çıkmaktadır. Türkiye’nin ceviz ihracatı ise dünya ticaretinde çok sınırlıdır ve toplam ihracatın yalnızca %0,4’ünü oluşturmaktadır. 2019 yılında kabuklu ceviz ihracatı 495 bin ton olarak gerçekleşirken, Türkiye’nin payı oldukça düşük kalmıştır.
Türkiye’de Ceviz Üretimine Yönelik Destekler
Türkiye’de ceviz üretimi için üreticilere çeşitli destekler sağlanmaktadır. 2020 yılında ceviz için 15 TL/da mazot ve 4 TL/da gübre desteği verilmiştir. Ayrıca, sertifikalı fidan kullanımına yönelik destekler de sunulmaktadır. Bodur ve yarı bodur meyve fidanlarıyla bahçe tesisi kurulumunda sertifikalı fidan için 400 TL/da, standart fidan için ise 100 TL/da destek sağlanmaktadır. Organik ceviz yetiştiriciliği ve iyi tarım uygulamaları yapan üreticilere de ek destekler sunulmaktadır.
Türkiye’de Ceviz Yetiştiriciliğinin Geleceği
Türkiye’nin ceviz üretiminde sürdürülebilir büyümeyi sağlaması, kapama bahçelerin yaygınlaştırılması ve kaliteli ceviz çeşitlerinin seçilmesi ile mümkün olacaktır. Modern yetiştiricilik tekniklerinin kullanılması, üretim maliyetlerini düşürürken verimliliği artıracaktır. Ayrıca, pazarlama sisteminin iyileştirilmesi ve ihracat odaklı stratejilerin geliştirilmesi, Türkiye’nin dünya ceviz ticaretindeki rekabet gücünü artırabilir. Ceviz üretiminin desteklenmesi ve eğitim programlarıyla çiftçilerin bilinçlendirilmesi, Türkiye’nin cevizde kendi kendine yeten bir ülke olma hedefine katkı sağlayacaktır.
Kaynaklar:
- Ceviz, Ocak-2021, Tarım Ürünleri Piyasa Raporu, Tarım ve Orman Bakanlığı.
- FAO, 2019 Yılı Ceviz Üretim Verileri.
- TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri, 2020.